 |
Wie een hedendaagse plattegrond van de gemeente Kampenhout bekijkt, is meteen geneigd het grondgebied te aanzien als een opengeslagen boek, waarvan het linkerblad het administratief centrum van de vroegere meierij uitmaakt, terwijl de rechterzijde gevuld staat met de kastelen van Wilder, Opstal, Ter Loenst en het hof van Ruisbeek. Deze voorstelling is echter gezichtsbedrog, want de Haachtsesteenweg, - die de rugzijde van ons boek vormt, - is pas anderhalve eeuw oud. Hij snijdt trouwens het grondgebied middendoor (wat er oorzaak van was dat rond 1825 het kasteel van Ruisbeek de plaats moest ruimen) en ging als een dolk doorheen de bebouwde kom van Ruisbeek.
Men zou de vraag kunnen stellen waarom Ruisbeek, dat in vroegere eeuwen centraal gelegen was, niet meteen het dorpscentrum werd in plaats van Kampenhoutdorp. Het antwoord hierop ligt evenwel besloten in de aanwezigheid van de hoofdmeierij, gesitueerd in de richting van Mechelen.
In vroegere eeuwen ging het om twee gelijkwaardige kernen, uitgedrukt door minstens evenveel woningen te Ruisbeek zowel als te Kampenhout. Ruisbeek kon bovendien nog prat gaan op zijn kasteel en hof, maar die lagen aan de overzijde van de Weesbeek, zodat het uiteraard meer georiënteerd was op Mechelen. Het grondbezit van Kampenhout was trouwens een spiegel van die ligging: deels Mechelse instellingen en eigenaars (hof van Bethaniën, Cellebroeders, Begijnhof, Estrickx, Goudeleermaeker), deels Leuvense waaronder Sint-Geertruiabdij, priorij van Ter Bank, Aert de Borchgrave, enz.
In het voordeel van Ruisbeek pleitte ook het feit dat zich hier een klassiek wegenknooppunt bevond:de aansluiting met de Brusselseweg vanuit Berg en de Mechelsestraat vanuit het dorp, de Aarschotsebaan naar Schildhoven en Relst, de Bukenstraat naar Wilder, het Kwaedstraetje dat Nederokkerzeel verbond met Geilroede en Langestraat. Voormelde wegen kruisten elkaar juist aan de Voorde. Daaraan paalden ook een aantal zeer oude velden: de Voort, het Broekveld, de Wilderkouter, het Hoogveld en het Dorpelveld. Voortgaande op deze klassieke elementen voor een dorpsvorming, zouden wij hier meer dan te Kampenhoutdorp de oudste nederzetting kunnen zoeken. Desniettemin heeft Kampenhout het gehaald op Ruisbeek. De meeste hofsteden waren reeds gekend in de 14de eeuw. Het overgrote deel echter verdween door brandstichting, rooftochten, oorlogen en vooral onteigeningen; hun namen leven nog enkel voort in de naamgevingen van velden, kouters en straatnamen.
Eén van deze hofsteden, die de tand des tijds heeft doorstaan, is het hof van Ruysbeek, gelegen aan de Dorpelstraat en begrijpende, de huisnummers 23, 25, 27. Het bertreft hier een vierkantshoeve met duiventoren. Dit hof werd volgens Jos Lauwers voor het eerst vermeld in 1294 en in 1319 onder de naam "Roesbeke". Architecturale gegevens zijn te vinden op pagina "Architectuur - Hof van Ruisbeek".
Het belang van Ruysbeek is zichtbaar op verschillende oude kaarten; één van deze kaarten is van de hand van Nicolaas Visscher II, een Hollands Cartograaf uit de 17e eeuw. Zijn "Bruxellensis Tetrarchia" is een redelijk gedetailleerde kaart die het zuidelijke deel van het Hertogdom Brabant toont.
Door plaatsgebrek kan ik hier enkel een gedeelte van de kaart in zwartwit laten bekijken (klik om de kaart te visualiseren)
Wie geïnteresseerd in oude kaarten van het Hertogdom Brabant moet absoluut het boek "Het Hertogdom Brabant in Kaart en Prent" eens raadplegen; voor meer informatie, klik hier.
Spijtig genoeg werd gedurende de laatste 10 jaren door wildgroei en onzorgvuldige urbanisatie de ziel van Ruisbeek besmet en is een vroeger zo statige hoeve gedoemd om tussen huizenrijen en ambachtelijke zones te verdwijnen.
